Antika Eşya ve Tarihi Eser Restorasyonu

Restorasyon kelimesini duyduğumuzda aklımıza hemen büyük ve ihtişamlı evler, köprüler, camiler veya diğer önemli yapılar gelir. Bu yapıların eskimiş ancak çok tarihi nitelikler taşıyan ve teknik açıdan çok başarılı çalışmalar olmaları sebebiyle bir kısmı müze olarak yeni nesillere öğretide kullanılmakta bazıları ise tarihi dokusunu koruyarak halen insanlara hizmet verebilmektedir. Bu amaçla yapılan restorasyonlar insanların dikkatini günlük hayatımızda çoğu kez çekse de restorasyon işlerini sadece bu yapılar üzerinden değerlendirmek gerçeği yansıtmaz.

Büyük yapılardan ziyade yine tarihi niteliğe sahip eski eşyalar, ev eşyaları, savaş malzemeleri, küçük aletler veya cihazlar, süs malzemeleri, değerli eşyalar veya bunların birleşmelerinden meydana gelen küçük sistemler de restorasyon işlemlerinin konuları arasındadır. Buna göre sadece 200 yıl öncesinden günümüze gelen bir evin restore edilerek canlı kültürümüze hazırlanmasının yanında o evin içerisinde bulunmuş bir işlemeli masa veya bahçesindeki bir taştan yapılmış saksının da değeri en az bu yapı kadar fazladır. Bu yüzden bu malzemelere de gereken önem verilerek tarihi eser veya antika değeri taşıyan her malzeme için gerekli bakım ve tadilat faaliyeti yapılmalıdır.

Bugün birçok müzede özellikle kendi tarihimizle ilgili önemli kişilerin veya mekanların eşyalarının bulunmasına karşın, bunun yanında herhangi bir tarihi özelliğe sahip olmadan yıllar yılı değerini koruyabilmiş ve antika değeri kazanmış malzemeler bulunmaktadır. Bu tür malzemeler genellikle demir, bakır gibi uzun yıllar kendini koruyabilen maddelerden olduğu gibi çok iyi şekilde bakımı yapılmakla birlikte maddi değeri de diğerlerinden daha fazla olan ahşaptan da olabilmektedir. Kendine has bölgelerde çeşitli antikacılardan edinebileceğiniz bu tür eşyaları satın alarak kendiniz restorasyonunu yapabileceğiniz gibi bu işi yapan kişilere veya firmalara bu edindiğiniz eşyaları götürerek istediğiniz detaylara göre yenilenmesini sağlayabilirsiniz. Bu tür restorasyon işlemlerinde genellikle boya işleri, gomalak cilası, tutkal ile yapıştırma, zararlı canlılara karşı ilaçlama, zımparalama veya birleştirme işlemleri yapılmaktadır.

Bağımsız nitelikteki antika eşyalardan farklı olarak önemli mekanlarda veya önemli kişilerin elinde bulunan antika ve tarihi eserlerin restorasyonları da genellikle yine devlet tarafından kayıt altında bulunuyorlar ise ya ilgili kurumlarca yapılır ya da çeşitli izinlere ve kurallara tabiidir. Buna göre genellikle çeşitli müzelerde sergilenen bu nitelikteki eserler bazen çeşitli müzayedelerde yardım amacıyla da satılmaktadırlar.

Tarihi Ev Restorasyonu Hakkında Bilinmeyenler

Her toplumun yapması gereken bir görev olan tarih bilincinin kaybolmamasında şüphesiz en önemli faydayı sağlayan noktalar olarak geçmişten günümüze kalan ve halen canlı olarak görebildiğimiz tarihi yapılardır. Sadece fotoğraf veya anlatılardan ibaret eserlerin verdiği duygunun belki de kat kat fazlasını verebilecek olan bu yapılar geçmişle gelecek arasında adeta bir köprü oluştururlar ve hangi amaçla yapılmış olursa olsunlar yapıldığı dönemin izlerini taşımaları suretiyle onu görenleri, kullananlar, izleyenleri vb. geçmiş dönemlere bir an için götürebilir. Bu nitelikte yapılardan biri olan tarihi evler de yapıldıkları dönemler ne zaman olursa olsunlar eğer bugün halen ayakta kalabiliyorlarsa bu zaman tünellerinin ileriki dönemlere de miras kalabilmelerini sağlayabilmek açısından gereken ilgiyi hak etmektedirler ve bu binalar gerekli restorasyon faaliyetleri uygulanarak tarihi yapılarına uygun şekilde güçlendirilmelidirler.

Ancak bu tarz yapıların farklı farklı tarihi dönemlere ait olmaları, buna bağlı olarak farklı mimari yapılara ve sistemlere sahip olmaları sebebiyle bu binalar için yapılacak restorasyon çalışmalarının çok iyi araştırmalar sonucunda ve binanın tarihi ve mimari yapılarına uygun bir biçimde yapılmaları gerekmektedir. Yıkılmaya yüz tutmuş tarihi bir evin sırf tarihi yapısına dokunulmaması için çürümeye ve yıkılmaya terk edilmesi ne kadar yanlış bir iş ise, tarihi niteliğe sahip bir yapının restorasyon ve sağlamlaştırma adı altında tamamen değiştirilerek tarihi görünümü ve niteliğinden uzaklaştırılması da o kadar yanlış bir eylem olacaktır. Bu yüzden ülkemizdeki tarihi niteliğe sahip evlerin bulunarak kayıt altına alınması ve gerektiğinde restorasyon işlemlerinin sağlıklı şekilde yapılabilmesi için kurulmuş bir çok kurum ve dernek bulunmaktadır. Bu kurumlardan gerekli izinler alınarak çeşitli derneklerle organize bir faaliyet yapılması gerekmektedir.

Restorasyonunu yapacağımız evin resmi anlamda bir tarihi eser sınıfına girip girmediğinin öğrenilmesinden sonra gerekli araştırma faaliyetleri yapılmaya başlanır. Buna göre ilk bakılması gereken durum binanın sağlamlığı konusudur. Tarihi yapı açısından sağlamlaştırma faaliyetleri temel bir değişikliğe sebep olabileceği için öncelikle bu tarz bir işleme gerek kalmadan sağlıklı bir yenilemenin yapılıp yapılamayacağı araştırılır. Ancak bina yıkılmaya yüz tutmuş veya acilen bir sağlamlaştırma istiyorsa mecburen restorasyona bu bölümden başlamak gerekir. Bununla birlikte binanın yapısında kullanılan malzemeler ve teknik planı belirlenerek bu niteliklere sahip bir faaliyetin yapılması hedeflenir. Bu amaçla temel iskeleti bozmamak şartıyla bazı yardımcı yapılar yıkılarak yeniden de inşa edilebilir. Bu işlemler sonucunda yapılan sağlamlaştırma faaliyetlerinden sonra sırasıyla bütünleme, yenileme işlemleri ile bina tek bir bütün haline getirilir ve daha sonra boya veya kaplama işlemleri ile birlikte eski ihtişamlı görünümüne sahip olur.

Tarihi Eser Mekan Restorasyonu

Restorasyon konusu bir çok kişiye tek bir kavrammış gibi gelse de kendi içinde çok farklı çeşitleri olduğunu söylememiz gerekir. Buna göre her tarihi özellik taşıyan veya eski haldeki bir binanın restore edilmesi, restorasyon kuralları, şartları vb. değişebileceği gibi eski haldeki basit bir bina ile zamanında çok önemli kişilerin yaşadığı veya tarihi bir olaya ev sahipliği yapmış bir mekanın aynı sınıfta değerlendirilmemesi gereklidir. Bu amaçla diğer ülkelerde olduğu gibi tarihi eser niteliğine sahip binaların araştırılması geniş çaplı tarihsel araştırmalar sonucunda ortaya çıkan tespitler neticesinde yapılmaktadır ve buna göre bu alanda görev yapan çeşitli kurum, kuruluş veya dernekler ile bu binaların tarihsel ve teknik nitelik hesaplamaları yapılarak gerekli izinler ve destekler çerçevesinde restorasyonu yapılarak tarihimizin değerli mekanları sadece fotoğraflardan ibaret kalmayarak canlı bir şekilde hizmete kazandırılır.

Tarih konusunda çok zengin bir ülke olan Türkiye’de sadece bulunduğumuz Anadolu coğrafyası içerisinde değil, bugün sınırlarımız dışında kalan balkanlar gibi bölgelerde dahi bir çok günümüze uzanmış tarihi yapıların restorasyonu konusunda çalışmalar yapılmaya devam edilmektedir. Bununla birlikte sadece ülkemiz geçmişi açısından değil geçmiş dönemlerde Anadolu’da bulunan medeniyetlerden de günümüze uzanmış bir çok yapı olduğunu da düşünürsek bugün restore edilerek günümüz halkına sunulmuş tarihi yapıların halen kısıtlı olduğunu ve bu konuda hovarda davranıldığını söylemek güç olmamaktadır. Bu durumun bugünden itibaren olduğunca değiştirilebilmesi için özellikle tarihi eser niteliği taşıyan evlerin restorasyonun daha çok ve kapsamlı bilgiler ışığında yapılması gerekmektedir.

Tarihi eser ev restorasyonunda işleyişe göz atacak olursak bugün genellikle restorasyonu yapılan tarihi eser evler 2.derecede tarihi eser statüsündedir. 1.derecede tarihi eser statüsündeki evlerin bugüne kadar restore edildiğini veya yıkıldığını düşünürsek bugün bu alanda yapılacak restorasyon faaliyetleri genellikle Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı olan kültür, tabiat varlıkları veya tarihi eserler müdürlükleri desteğiyle yapılır. Ancak genellikle bu isteklerin Kültür Bakanlığı’na ulaşabilmesi için bu alanda sürekli çalışmalar yapan mimarlar odaları, tarihi eser dernekleri veya yerel belediyelerin girişimler yapmaları gerekmektedir. Günümüzde ekonomik gücü yeten birçok belediye de kendi sınırlarındaki bu tarz restorasyon işlerini özkaynakları ile yapabilmektedir. Bunun yanında kişisel veya küçük katılımlı özel girişim grupları da bazı bu tarz binalar için restorasyon faaliyeti girişimleri yapabilirler. bu binaların tarihi eser olmaları sebebiyle izinsiz müdahaleye uygun olmamaları sonucu belediye veya imar müdürlükleri kanallarıyla gerekli kültür daireleri ile irtibata geçilerek gerekli izinlerin alınması sağlanır.

İzin süreci sonunda yapılacak restorasyonun planı, kullanılacak malzemeler gibi detaylar iş öncesi kontrol amaçlı istenebilir. Daha sonra bu planlar onaylandığı takdirde restorasyon işlemler başlatılır. Binanın taşıma yapıları sağlam ise restorasyon işlemi küçük detay işlemlerle bitirilmeye çalışılır ancak daha kapsamlı bir inşaat gerekiyorsa tarihi dokunun bozulmaması öncelikli hedef haline gelir. Burada eğer bina müze haline getirilecekse ya da halkın ziyaretine açılacaksa buna yönelik önlemlerin alınması gerekir, tarih adına önemli işlemlerin yapıldığı yerler veya binada yaşayan önemli kişiler özel şekillerde belirtilebilir ve bu konularda ev içine bilgi yazıları veya görseller konulabilir. Yapı işleri sonrası estetik açıdan hoş görünümü sağlayan faaliyetler sonrasında tarihi eser niteliğine sahip ev gerekli resmi kaynaklardan yapılan kontroller ile birlikte açılır.